Over de Grote Schacht en Ternaaien Achter in Kanne
Door
de Archeoloog St Pietersberg op 20-3-2026
E-mail:
archeoloog@sintpietersberg.com
Inleiding
Ten
zuiden van de Castertweg in Kanne loopt een weggetje vanuit de
Vijfsprong richting de nieuwe hangbrug over het Albertkanaal, de
Passerelle van Caestert. Aan de oostkant van die weg treffen wij een
C-vormige afgraving, waarin een paar ondergrondse ruimtes te
herkennen zijn.
Deze ruimtes zijn duidelijk
oeroud, mogelijk stammen ze uit het begin van onze jaartelling, maar
er bestaat een mogelijkheid dat ze zelfs nóg ouder zijn, en een
Eburoonse oorsprong kennen.
Een
vreemde gang van zaken die wij nu al vaker hebben gezien is dat er
door een paar andere ‘onderzoekers’ enkel en alleen
bureauonderzoek wordt uitgevoerd over onderwerpen die gewoon een
schep en een dosis doorzettingsvermogen vergen. Vooral Kevin Amendt
heeft hier een handje aan. Er wordt vaak tot in den treure gezocht
naar beroerd saaie schriftelijke vermeldingen in de lokale archieven,
en als die er niet zijn dan wordt al heel snel de conclusie getrokken
“dat er geen bewijs bestaat”.
Volgens
die ‘logica’ bestaat iets dus alleen wanneer er ook wat over te
vinden is in een stoffig, lokaal archief. Het resultaat hiervan is
dat allerlei grijsgedraaide platen tot in den treure herkauwd worden
zonder dat er echt iets nieuws wordt ontdekt; want men heeft
simpelweg niet fatsoenlijk gezocht.
Platen
zoals champignonkwekertjes, blokbrekertjes, erfgrenzen,
vleermuistellertjes etc. Om helemaal gek van te worden zo vaak is die
onzin al langs gekomen. Ik ben niet bang en durf hier in mijn artikel
openlijk een van die historisch revisionistische kolder in twijfel te
trekken. Er werd om te beginnen al eens in veel te weinig archieven
gezocht. Onze buurt werd namelijk niet eeuwig bestuurd vanuit
Maastricht, en niet alle informatie vindt je terug in die
plaatselijke archieven. Soms moet je zelf eens iets nieuws gaan
onderzoeken, net zoals vroeger.
In
SOK-mededelingen 63 schrijft Kevin Amendt op pagina 28 over de
dichtbij gelegen grote schacht van Ternaaien Beneden het volgende:
“Het maken van een schacht is op deze locatie
onlogisch”.
Nee
Kevin, dat is niet zo.
Laat
mij eens uitleggen waarom dat een hele domme aanname is.
Om
te beginnen is het waard om te vermelden dat er bij die Sint
Pietersberg al jarenlang een uiterst twijfelachtige
belangenvereniging met een tijdschrift rondloopt, die de werkelijke
historie van de Sint Pietersberg uit alle macht probeert te
manipuleren door er sinds de eeuwwisseling een eigen verzonnen
volksgeloof theorie over “13e eeuwse blokbrekertjes”
op los te laten. Niets van deze theorie werd er ooit overtuigend
bewezen. Er zijn geen artefacten opgegraven, er is geen relevant
materiaal gedateerd, helemaal niets. Het enige ‘bewijs’ tot nu
toe zijn hun eigen publicaties, die door echte historici grotendeels
worden genegeerd.
Indien
je nog steeds vast hangt in deze onbewezen tunnelvisie theorie van
13e eeuwse blokbrekertjes die te voet vanuit Luik kwamen
lopen (n.b. stroomopwaarts!), dan is het inderdaad onlogisch om daar
op die plek een grote schacht te zinken.
Die
theorie gaat blind voorbij aan het feit dat ons leefgebied al veel
langer bevolkt wordt door beschavingen die prima in staat zijn om
metaal te bewerken. Je hebt niet eens metaal nodig om een
mergelgroeve te maken overigens, want een vuursteen aan een stok
gebonden werkt ook al als een beitel. Zie de vuursteenmijnen(.nl).
Zeker is in elk geval dat de Eburonen al metaal wisten te bewerken
(de schat van Amby) en voor de legioenen van Rome was het natuurlijk
helemaal een koud kunstje. Beide beschavingen kunnen dus met gemak
iets van een mergelgroeve hebben gemaakt, wat Bory, van Schaïk,
Stevenhagen en deze archeoloog dan ook al 230 jaar samen beweren. Wie
weet bevat de Theba-theorie van Garcet zelfs nog iets van waarheid.
Laten wij ons in deze kwestie beperken tot het antieke leger dat we eerder
precies op de plaats aantroffen. Wanneer je de zaak dan vanuit het
oppidum bekijkt, dan is het opeens wel volstrekt logisch
waarom die vierkante schacht daar ligt. Ten eerste nemen wij het
kaartje van Jacquo Silvertant eens bij de hand waarin de
verschillende ontginningsstadia van Ternaaien-Beneden te zien zijn.
We gaan er voor het gemak maar van uit dat dit kaartje klopt.
Klik hier voor het kaartje.
Zoals
we zien heeft het gebied van de grote schacht ooit een individueel
stelseltje gevormd. Ik heb nog nooit een graafrichtingenkaart gezien
maar het zou zomaar kunnen dat het allemaal vanuit de schacht werd
ontgonnen.
Hier
onder zien we een vergelijkbare vierkante schacht van de pagina Roma
Sotteranea, wat uiteraard allemaal ontkend en weggelachen wordt door
de Maastrichtse belangenvereniging met een tijdschrift.
We
weten uit talloze bronnen dat de legioenen er behoorlijk wat
krijgsgevangenen op nahielden. Maar liefst 50.000 werden er bij 1 enkele slag in onze streek gevangen genomen en
slaven waren toen gewoon handelswaar. Die gevangenen moet je ergens
bewaren. Op de zuil van Trajanus zien wij dat deze in de
legerplaats werden bewaard:
Natuurlijk
werkt dat niet mooi om ze allemaal tussen de tenten van de
legioensoldaten te huisvesten, alsof het vee is. Dus werden ze keurig
aan het werk gezet. En waar? Juist ja, in de ondergrondse
mergelgroeve. Je ziet zelfs een grotingang op het plaatje in de muur
zitten. Het Romeinse Rijk had enorm veel behoefte aan kalkcement die
stroomafwaarts de Maas af moest worden getransporteerd naar de vele
legerplaatsen en kastelen die zich aan de linkeroever van de Rijn
bevonden, de Limes.
Tegelijkertijd
namen ze altijd veel verslagen vijanden krijgsgevangen. Ook moest er
een weg worden aangelegd naar Keulen en Nijmegen zodat duizenden
soldaten heen en weer konden marcheren, eeuwen lang. Dit waren geen
zandweggetjes. De Via Belgica was maar liefst 13 meter breed in
Heerlen en daar zie je overduidelijk de kenmerkende goudgele
mergelkleur in terug:
De
macht van Rome werd niet alleen door bruut geweld afgedwongen. Het
waren de zaken die zich voor en na de oorlog afspeelden die het
verschil maakten: De ongelooflijke bouwprojecten zoals het aanleggen
van wegen, het bouwen van bruggen, het onderzoeken van heuvels, hele
steden uit de grond stampen volgens een standaardplan. Dat was vooral
doorslaggevend en onovertroffen in die tijd. Een heuveltje zoals de
Sint Pietersberg uithollen paste precies in hun modus operandi.
Het
is dus meer dan aannemelijk dat de gevangenen de schacht af werden
gelaten, teneinde daar mergelblokjes uit te zagen zodat daar de
enorme infrastructuur mee kon worden opgebouwd, grensforten,
kastelen, de vele villa’s en noem maar op. Hier werden al hele
boeken over geschreven door lieden die grappig genoeg nog nooit van
het eerder genoemde tijdschrift gehoord hebben.
Het
vormt een enorm veiligheidsrisico om de slaven binnen de legerplaats
gevangen te houden. Daarom werden ze ook in de gevangenis bewaard. Door op de hoek van dat oppidum die schacht de
aarde in te zinken bereikte men meerdere voordelen:
de poort van de legerplaats kon dicht blijven
vrijgekochte slaven konden omhoog gehaald worden
de productie van mergelblokken kon 24 uur per dag doorgaan want bij
maanlicht waren ze ook actief, net als nu
Vanuit die plek kon je redelijk eenvoudig naar de versterking van
Mosae Trajectum lopen met je ossenkar waar de mergelstoelen dan
waarschijnlijk in schepen werden geladen die daar lagen te wachten.
Panhuysen vermoed niet voor niets een haven in de Jekerdelta.
Je kon de zaak ook naar Tongeren brengen, de andere kant op.
Indien de vijand aanviel, wat ook echt gebeurde, dan had je die
legerplaats en ondergrondse gevangenis mooi gescheiden van elkaar.
Vanuit de wal had je prima uitzicht op de hele gang van zaken.
Dit
zijn zeven hele goede redenen waarom die schacht daar precies in
het zuidwestelijke hoekje van een 20 hectare grote legerplaats te
vinden is die Heli Roosens in 1972 aantoonde. Een schril contrast met
‘een onlogische plaats voor een vierkante schacht’. In de
architectuur van Ternaaien Beneden valt zelfs nu nog een gevangenis
te herkennen!
Heb
je ooit al eens buiten dat onbewezen 13e eeuwse
blokbrekende champignon kwekertjes verhaal gedacht eigenlijk?
Het
lijkt er op dat je iets teveel theoretische kennis en iets te weinig
praktische kennis over dit onderwerp bezit. Heel het plafond van de
Caestertgroeve staat vol met pijl en boog, galgen en artillerie. Dat
betekent oorlog, niets minder. Ook de vele hijskranen spelen een belangrijke rol:
Vanuit
strategisch oogpunt is een verborgen diepe schacht veel beter te
verdedigen tegen een vijand. Ze kunnen daar niet veel ondernemen
terwijl ze vanaf de wal met pijlen en artillerie worden bestookt. Je
moet goed begrijpen dat heel die versterking uit een tijd van de
Gallische Oorlog stamt. Men wil niet dat een vijand zoals Ambiorix
daar met duizend krijgers regelrecht de slecht verdedigde grotingang
naar binnen marcheert. Dat zou rampzalige gevolgen hebben voor de
legerplaats er bovenop. De vijand zou zich via een zelfgekapte gang
toegang tot de legerplaats kunnen verschaffen, ze zouden alle
gevangenen kunnen bevrijden, wat vaak gebeurd in een oorlog en ze
zouden eventuele kostbaarheden kunnen stelen die er misschien (nog
steeds) verborgen liggen, zoals die slaaf in dat ene verhaal al
aangeeft. Bovendien zitten ze meteen sterk verdedigd.
Een
grote groep arbeiders heeft daar simpelweg een flinke schoorsteen
nodig, zodat alle rook van de keuken kan ontsnappen. Daar kwamen de
Fransen later namelijk ook al achter. Het is dus zeer zeker niet
onlogisch om daar een schacht te maken zoals Kevin Amendt totaal
abusievelijk beweert!
Redelijk
vlakbij de schacht zit een waterput in Ternaaien Boven die door de
vijand niet vergiftigd kan worden, ook niet onbelangrijk om erbij te
vermelden.
Het
is heel raar dat er nooit aandacht wordt besteed aan de vele
oorlogssymboliek op het plafond van de Caestertgroeve in de sok
artikeltjes. Die vierkante schacht ligt letterlijk in de gracht, op
een steenworp van een Romeinse wal die werd aangetoond door echte
archeologen. En die je gewoon met het blote oog kunt zien. Het lijkt
op historisch revisionisme door dat alles compleet te ontkennen.
Er
zal zo’n Polyspaston hijskraan bij hebben gestaan zoals we overal
op de plafonds zien afgebeeld.
Aan
de hand van bovenstaande plafondtekening uit de Caestertgroeve
(Beeldbank ID JS-04252) kunnen we een hoop technische zaken afleiden
die hier relevant zijn. De wielen vertegenwoordigen de hijskraan. We
zien ladders. Op de onderste hijskraan zien we zelfs de steenblokken
die omhoog worden gehaald. Links is iets te zien dat op een galg
lijkt.
Zo’n
galg-achtig hijsframe kan natuurlijk ook mooi gebruikt worden om een
verse mergelstoel op te hijsen, zodat je er een kar onder kon zetten,
om het blok vervolgens naar de schacht te brengen waar het weer
omhoog werd gehesen. Heel die groeve staat vol met dit soort
tekeningen, en het werd nog nooit fatsoenlijk verklaard.
Misschien
wordt het toch eens tijd om daar opnieuw een hijskraan neer te zetten
zodat men eens een opgraving uitvoert want ik durf met een aan
zekerheid grenzende waarschijnlijkheid te stellen dat je daar op die
plaats artefacten gaat vinden in de 4 meter hoge puinkegel die ik heb
heb uitgerekend hier onder in de afbeelding.
De
rest van de vragen die je stelt zijn ook vrij eenvoudig te verklaren.
Daar heeft waarschijnlijk een houten frame in of omheen gestaan en
dat is thans allemaal al lang weggerot.
Maar
eigenlijk kunnen we er beideweinig
uitspraken over doen zonder die puinkegel tehebbenafgegraven. Wie weet wat je daar wel niet in gaat
aantreffen. En dat de vloer niet recht is maakt niets uit want ze
takelden daar per keer 1 mergelstoel naar boven. In het begin is de
vloer overigens wel recht geweest bij de bovenste ontginningslaag,
maar hier zijn ze later vanaf gestapt.
Nadat
we dit alles op een rijtje hebben gezet kunnen we ook wel stellen
dat Ternaaien – Achter geen verbinding moet hebben gehad met de
groeve Ternaaien Beneden, omdat eerstgenoemde waarschijnlijk een
simpele wachtpost van de militaire politie vormde. Of het
administratieve gebouw waar de slaven konden worden vrijgekocht. Het
kan eigenlijk van alles zijn maar zolang je die
toestand daar niet letterlijk fatsoenlijk tot de
bodem uitzoekt, blijft het allemaal gissen wat we in deze artikels
schrijven (maar waarbij mijn theorie hier nog het meest voor de
hand ligt).
Als
allerlaatste punt van kritiek wil ik toch opmerken dat zelfs via je
eigen sok-logica die Ternaaien Achter een Romeinse oorsprong kan
worden toegeschreven. De belangenvereniging met een tijdschrift stelt
immers zelf telkens weer dat ‘Romeinen’ enkel via dagbouw de
blokken deden winnen. Dit ondanks direct bewijs van het tegendeel. Waarom dan opeens niet bij Ternaaien Achter??
Als je dan toch telkens elkaars onzin loopt na te papegaaien, waarom
nou opeens niet??? Daar maak ik toch een sterk punt, al zeg ik het
zelf.
Als
toevoeging op het eerder in 2015 geschreven artikel heeft bergloper
Abdoel Klapstoel (TS) nog een heel mooi filmpje gemaakt die ik graag
bij dit artikel wil voegen zodat de hele zaak duidelijker zichtbaar
wordt voor de analfabeten onder ons die thans helaas het gros van de
community vormen.
Conclusie.
Het
is aannemelijk dat de groeve Ternaaien Achter direct verband houdt
met de naastgelegen Grote Schacht van Ternaaien Beneden. Het is niet
aannemelijk dat er een doorgang heeft bestaan tussen beide bouwsels.
Het zou wenselijk zijn om ter plaatse aanvullend onderzoek te
verrichten door alle ingestroomde aarde in zowel de Grote Schacht als
in de restanten van Ternaaien Achter te ontgraven, op artefacten te
onderzoeken en daarna richting ENCI-groeve te transporteren. Pas dan
hebben we mogelijk meer zekerheid over de ontstaansgeschiedenis.
