De Hoge Raad bepaalde vorige week dat milieu ambtenaren niet vervolgd kunnen
worden voor overtredingen. Dat maakt de kans op de grote schoonmaak van 14.000
kubieke meter afval in de Maastrichtse Cannerberg nog kleiner.
Door Jeroen Corduwener
MAASTRICHT De berg is groen van buiten, de mergelsteen is geel en de
grotten binnen zijn donker. In dat duister van de Cannerberg ligt 14.000
kubieke meter afval. Koelkasten, brokken steen, plastic, oliedrums,
vuilniszakken, oud ijzer en kankerverwekkend blauw asbest.
De Cannerberg in Maastricht vormt de westelijke flank van het
adembenemend mooie Jekerdal, dat aan de oostzijde wordt begrensd door het
natuurgebied Sint Pietersberg. De Cannerberg ligt op de grens van Nederland en
BelgiI, in een bijna vergeten uithoek. Die plek maakte haar strategisch van
groot militair belang. Begin jaren vijftig huurde het ministerie van defensie in opdracht van de
NATO het omvangrijke grottenstelsel in de berg. In de kilometers lange gangen
werd het hoofdkwartier van een geheime verbindingscentrale ondergebracht.
Veertig jaar lang diende het interieur van de berg als commandopost van de
Noord Atlantische Verdrags Organisatie. Tot op de dag van vandaag zijn de
bunker en ontluchtingsgaten en de met videocamera's bewaakte hoofdingang de
stille getuigen van deze belangrijke militaire functie.
Tot in december 1991 TNO met een verontrustend rapport kwam. De gangen in de
berg bleken verontreinigd met het zeer kankerverwekkende blauwe asbest. Het
ministerie van defensie wimpelde de gevaren aanvankelijk weg. Toenmalig
verantwoordelijk staatssecretaris B. van Voorst tot Voorst (de tegenwoordige
gouverneur in Limburg) verklaarde publiekelijk na een bezoek aan de berg dat
het er perfect uitziet. De asbest zie je er niet aan af".
Maar vier maanden later verliet het Joint Operations Centre alsnog en wat
overhaast de Cannerberg. Formeel onder het mom dat, door de entente met de
Sovjet-Unie het oorlogsgevaar geweken was, maar tegenwoordig geeft men grif toe
dat het zelfs voor militairen niet verantwoord was om in de lucht van blauwe
asbest te werken. De Cannerberg werd van haar militaire functie ontdaan en zou
worden teruggegeven aan de verhuurders: de gemeente Maastricht en stichting
Limburgs Landschap.
Die wilden en willen binnen en buitenkant van de berg terugbrengen tot een
waardevol natuurgebied. Daar is, vier jaar na de ontruiming van de berg, nog
niets van terecht gekomen. De gemeente Maastricht en Limburgs Landschap eisen
dat Defensie de aangetroffen 14.000 kubieke meter afval, waaronder het asbest,
opruimt. Defensie weigert te voldoen aan de eisen van de twee eigenaressen.
Daarover ruzien de overheidsinstanties nu al vier jaar. Zonder concreet
resultaat.
In de voorbije periode heeft het ministerie van defensie vijf onderzoeken
gestart naar de (mogelijke) gevolgen van de milieu-vervuilingen. Geen enkel
onderzoek is afgerond. Zeker is intussen wel dat, naast de asbestaffaire, in de
berg sprake is van ernstige olie-vervuiling en dat een lichte vorm van
verontreiniging is doorgedrongen tot het grondwater.
Defensie weigert van dat
laatste feit de aansprakelijkheid te erkennen, zolang niet duidelijk is dat die
verontreiniging veroorzaakt is door militaire activiteiten.
Die houding is illustratief voor de wijze waarop het ministerie het
milieuschandaal benadert. Weliswaar onderzoekt Defensie de vervuiling, maar
aanpakken is er niet bij.
In plaats daarvan heeft ze een aanbod voor
schadevergoeding gedaan of gesuggereerd de vuilnishoop in de berg te isoleren.
Beide eigenaressen, gemeente en Limburgs Landschap, hebben daarop diverse keren
ultimata gesteld en zelfs gedreigd Defensie voor de rechter te slepen.
Geen enkel ultimatum is gevolgd door een sanctie en ook de rechtszaal is nog niet
van binnen bekeken. Defensie kan als overheid namelijk niet strafrechterlijk vervolgd worden voor milieudelicten. De Hoge Raad bepaalde enkele jaren geleden dat een
overheid het algemeen belang dient en als daarbij een milieu-delict gepleegd
wordt, dat ook in het algemeen belang is. Recentelijk is dit arrest verscherpt.
Ook individuele ambtenaren zijn gevrijwaard van vervolging van
milieu overtredingen , omdat ze dat immers doen in opdracht van hun overheid,
die op haar beurt weer het algemeen belang dient.
De gemeente Maastricht en het Limburgs Landschap willen nu proberen om
Defensie langs civielrechtelijke weg te dwingen de duizenden kuub afval op te
ruimen. Het ministerie had zich als goed huurder moeten gedragen" in de berg,
vinden de verhuurders. Nergens staat immers dat Defensie ongestraft 14.000
kubieke meter afval mocht dumpen in de grotten.
In het oude, maar nog steeds rechtsgeldige huurcontract uit begin jaren
vijftig, staat evenmin dat de huurder het pand in de oude staat moet
achterlaten. Volgens ingewijden hebben de gemeente en Limburgs Landschap dan
ook geen been om op te staan. Door geduld te betrachten bij het wachten op de
resultaten van de onderzoeken, hopen de eigenaressen tijd te winnen en betere
kansen te maken in een civielrechtelijk proces. De kans is groot dat de
Cannerberg daarmee niet gediend is.
Vier jaar na dato rieken daar steeds
sterker de kwalijke dampen uit het militaire verleden.
5 september 1992: Bij de officiIle sluiting van het Joint Operations Centre in de Cannerberg mochten journalisten en burgergasten even rondkijken. De bezoekers moesten wel een stofmasker dragen om inademing van asbestvezels te voorkomen.
foto archief De Limburger